Sahadan Notlar: Solar Enerjide Kariyer ve Gerçekler

Enerji sektörünü dışarıdan izlemekle, sahada birebir deneyimlemek arasında ciddi bir fark var. Üniversitede öğrendiğimiz teoriler, çizdiğimiz projeler ve yaptığımız hesaplar; sahaya indiğimizde bambaşka bir gerçeklikle karşılaşıyor. Özellikle solar enerji gibi hızlı büyüyen bir alanda, teknik bilgi kadar sahayı okuyabilmek, insan yönetebilmek ve kriz anlarında doğru karar verebilmek de kritik hale geliyor.

Bu röportajda, Enerji Sistemleri Mühendisi ve saha mühendisi olarak görev yapan Gamze Nur Çoban ile solar enerji sektörünün perde arkasını konuştuk. Mezuniyet sonrası başlayan öğrenme sürecinden, sahadaki sorumluluklara; kadın mühendis olmanın dinamiklerinden, öğrencilere tavsiyelere kadar birçok önemli noktayı tüm açıklığıyla paylaştı. Eğer enerji alanında kariyer planlıyorsan, bu röportaj sana sadece bilgi değil, bakış açısı da kazandıracak.

Enerji sektöründe yol arayan herkese ışık tutması dileğiyle…

1. Bize kısaca kendinden ve şu anki rolünden bahsedebilir misin? Solar enerji sektörünü seçmende ne etkili oldu?

Ben Gamze Nur ÇOBAN. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği mezunuyum. Yaklaşık 1,5 senedir Zirve Solar Enerji’de saha mühendisi olarak görev alıyorum. Solar enerji sektörünü tercih etmemde hem iş alanının geniş olması hem de yenilenebilir enerji gibi sürdürülebilir bir alanda çalışmak istemem etkili oldu. Mezuniyet sonrası hızlıca sahaya inebileceğim ve kendimi geliştirebileceğim bir sektör arayışındaydım. Solar enerji bu açıdan bana çok iyi bir öğrenme alanı sundu.

2. Mezuniyetten sonraki ilk 2 yıl genellikle bir “öğrenme maratonu” gibi geçer. Kariyerinin bu ilk döneminde solar enerji sektöründe seni en çok ne şaşırttı?

Bence mezun olduktan sonra da öğrenim süreci devam ediyor ve asla tamamen bir şeyleri öğrendim diyemiyorsunuz. Her saha farklıdır, şaşırmak normaldir. Her sahada ki işleyiş farklı fakat temel mantık aynıdır. Örneğin panellerin seri bağlantı türleri 1-3 seri bağlantı ve 1-2 seri bağlantı olarak değişiyor. Konstrüksiyonda kullanılan montaj ekipmanları da aynı şekilde.

3. Bir saha mühendisinin bir günü nasıl geçer? “Ofis mühendisliği” ile “saha mühendisliği” arasındaki temel farklar neler?

Bir saha mühendisinin gün içerisinde en çok uğraştığı konu organizasyon diyebiliriz. Ekip kontrolü, ekibin doğru şekilde dağıtılması yönlendirilmesi. Projeye hakimiyet çok önemli. Ofis mühendisliği ve saha mühendisliği bakıldığında iki tarafında sorumlulukları çok farklı oluyor. Örneğin proje mühendisi sahada keşif yapmamışsa saha mühendisinin ona aktardığı bilgilerle projelerinde revize yapıyor. Aslında bir bütün içerisinde çalışıyoruz. Sahada ki şartlar ve imkanlar daha kısıtlı ve daha zorlayıcı olabiliyor. Bence saha mühendisi bir projeyi çok rahat çizebilirken, proje mühendisi sahaya o kadar kolay adapte olmayabilir.

4. Bir projenin “kurulum” aşamasından “devreye alma” aşamasına kadar olan süreçte saha mühendisinin kritik rolü nedir? İşlerin planlandığı gibi gitmesi için nelere dikkat ediyorsun?

Baktığımızda da işimiz aslında çok riskli bir sektör. En ufak bir dikkatsizlik geri dönülmez sonuçlar doğurabiliyor. En kritik konuysa sahaya gelen malzemenin proje ve sahaya uygunluğu oluyor. Örneğin sahaya 1x240 NA2XH kablo sevk edilmiştir fakat bizim kullanacağımız kablo 1x300 NA2XH kablodur. Teknik olarak AC ve DC kablo izolasyon testleri, pano bağlantıları, kısa devre testleri vs. önem verdiğimiz bir alan. İşlerin planlandığı gibi ilerleyebilmesi için sadece ertesi günü değil de uzun süreli planlama yapmamız gerekiyor bunun akabinde yapılacak işin yapılamaması durumunda alternatif üretmemiz gerekiyor. Örnek vererek açıklayacak olursam iş planımızda panel montajı yapmak varken beklenmedik bir yağış durumunda inverter alanlarında çalışma alternatifi üretiyoruz. Ekibi iyi yönlendirmek, onların size karşı olan güvenini arttırdığı için iş yaptırabilme tarafında da bizlere kolaylık sağlıyor.

5. Saha mühendisi olarak kullandığın temel araçlar, yazılımlar veya takip ettiğin standartlar neler?

Saha mühendisinin en çok kullandığı takım metre olabilir. Benim metre ve yan keskim sürekli üzerimde olur sahada. Bunların dışında multimetre, izolasyon test cihazları, torkmetre, toprak direnç ölçüm cihazı kullandığımız yaygın ölçü aletleri. AutoCAD, Microsoft Office en sık kullanılan programlardır.

6. Solar enerji sektörü çok hızlı büyüyor. Bu sektörde başarılı olmak için sadece teknik bilgi mi yeterli, hangi beceriler ön plana çıkıyor?

Sadece teknik bilgi kesinlikle yetersiz kalıyor. İletişim bizler için kilit noktadır. Empati kurabilmek, karşımızdaki kişiye göre şekil almamız gerekiyor. Ekip ruhunu benimseyerek çalışılmalı. Sonuçta bir saha mühendisi tek başına sahada hiçbir şey yapamaz, bir elektrik ustası da mühendis olmadan ilerleyemez. Bu nedenle aradaki dengeyi kurmamız gerekiyor.

7. Saha mühendisliği genellikle erkek egemen bir alan olarak görülür. Bir kadın mühendis olarak sahada çalışmanın avantajları ve (varsa) karşılaştığın zorluklar neler?

Evet maalesef kadınların sahada çalışmaları erkekler kadar yaygın değil. Birçok işletme de kadınları tercih etmiyor. Benim burada en büyük şansım firmamın kadın erkek ayrımı yapmadan benimle çalışmayı kabul etmesi. Kadınların olduğu sahada düzen ve saygı daha ağırlıklı oluyor. Örneğin benim bulunduğum sahalar da personellerin tamamı argo konuşmalarına, kılık kıyafetlerine, benimle kurdukları iletişime dikkat ederler. Bu dengeyi sağlamamızda da çalıştığım işletmenin çok büyük etkisi var. Beni en çok zorlayan konusu sahada ki personele varlığımı kabul ettirmek. Ustalarda ve personellerde zaten mühendislere karşı bir önyargı var buna kadın mühendislerde eklenince işler daha da zorlaşıyor.

8. Enerji Sistemleri Mühendisliği okuyan bir öğrenci, henüz okuldayken kendini solar enerji alanına hazırlamak için neler yapmalı?

Kesinlikle AutoCAD öğrenmeli. Proje çizmeyi, proje okumayı öğrenmeli. Temel elektrik bilgisine sahip olmalı. Güncel enerji haberlerini, yönetmeliği takip etmeli. Eğer fırsat varsa staj yapmalı ama bu staj döneminde kendini geliştirerek ilerlemeli. Bunların yanında da network önemli bir etken.

9. Staj dönemini verimli geçirmek isteyenlere sahadayken nelere “pürdikkat” bakmalarını önerirsin?

Eğer sahada staj yapan biriyse en temel olarak proje okumayı ve o projeye göre sahada ki uygulanabilirliği incelemeli. Bir arazide staj yapan mühendis projelerde ki kanal detaylarına hâkim olup sahaya çıkmalı ardından yapılan işe projenin uygunluğunu kontrol etmeli. Ama bunları yaparken de aynı zamanda yönetmeliğe bakmalı. Örneğin projede kanal derinliği 80 cm olarak çizilmiştir bunun nedenini araştırmalı.

10. “Keşke mezun olduğumda şunu bilseydim” dediğin bir şey var mı?

Yabancı dil ve network alanında kendime daha fazla yatırım yapmak isterdim. Yaz dönemlerimin neredeyse tamamını staj yaparak geçirdim ve her stajım bana farklı bir deneyim kazandırdı. Bu süreçten hiçbir zaman pişman olmadım; aksine bugün sahada edindiğim bakış açısının temelini oluşturduğunu düşünüyorum.

11. Son olarak, solar enerji sektörünün geleceğini nasıl görüyorsun? Bu sektöre adım atmak isteyenlere tek bir cümleyle ne söylemek istersin?

Ülke ekonomisine ve enerji piyasasına baktığımızda aslında hiçbir sektör için kesinlikle iyidir diyemiyorum. Solar enerji sektörü hızlı büyüdüğü için bir dönem çok kolay ulaşılabilir görünüyordu; bugün ise daha seçici bir noktada. Kendini geliştiren, sahayı gerçekten öğrenen ve sabırlı olanlar için hâlâ fırsatlar var, ancak emek vermeden ilerlemek artık mümkün değil. Kendinizi yetersiz hissetmeyin ve her zaman kendinize yatırım yapın.

Solar enerji sektörü büyümeye devam ederken, sahadan gelen gerçek deneyimlerin biz öğrenciler için en değerli rehber olduğunu bir kez daha görüyoruz. Bu röportaj, teorinin ötesine geçip işin pratiğini anlamanın ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Deneyimlerini samimiyetle paylaşan Gamze Nur Çoban’a katkıları için teşekkür ediyorum. Enerji alanında kariyer planlayan herkes için yol gösterici olmasını diliyorum.

— Ela Doğan